Portal zapadrus.su

I. Okoliczności utworzenia i główne założenia portalu zapadrus.su

Bojarski Krzyż

Zapadrus.su to historyczno-publicystyczny, rosyjski portal internetowy. Funkcjonuje od 2010 roku. Głównym bodźcem do powstania projektu zapadrus.su była wizyta Patriarchy  Moskiewskiego i Wszechrusi Cyryla  w Mińsku 25 wrześniu 2009 roku, który w wygłoszonej homilii stwierdził, że Białoruś jest „zachodnią częścią Świętej Rusi”. Wizyta patriarchy skonsolidowała konserwatywne środowiska białoruskich, ukraińskich i rosyjskich intelektualistów oraz badaczy, którzy postanowili powołać do życia Projekt zapadrus.su Najważniejszym założeniem inicjatorów projektu jest promowanie rosyjsko-centrycznej wizji dziejów Białorusi i zachodniej Ukrainy, które w opinii zapadnorusinów przynależały do rosyjskiego kręgu kulturowego. 

II. Michaił Kojałowicz - główny ideolog zapadnorusizmu. 

Michaił Kojałowicz (1828-1891). Urodzony 

w Kuźnicy, w rodzinie duchownego unickiego. Absolwent Prawosławnego Seminarium w Wilnie oraz Petersburskiej Akademii Duchownej. Zwolennik likwidacji unii kościelnej oraz restytucji prawosławia na obszarze zachodnich guberni. W swoich publikacjach opowiadał się za przynależnością ziem białoruskich do Rosji, z uwagi na wspólnotę wyznania, głosił ideę trójjedynego narodu rosyjskiego tworzonego przez Wielkorusów (Rosjan), Małorusów (Ukraińców) oraz Białorusinów, traktował kulturę trzech narodów wschodniosłowiańskich jako jedną całość. Sprzeciwiał się restytuowaniu Rzeczpospolitej w granicach przedrozbiorowych i włączeniu do niej ziem białoruskich.

Artykuły opublikowane na łamach rosyjskich czasopism: Gołos oraz Russkij Inwalid autorstwa Kojałowicza zostały zamieszczone na portalu zapadrus.su.

Zapadnorusizm - nurt polityczny, kulturowy, etnograficzny oraz intelektualny, który ukształtował się na terenie tzw. Kraju Północno-Zachodniego (obszar dzisiejszej Białorusi i części Litwy) w II połowie XIX wieku. Założeniem ideologów ruchu było promowanie przekonania o przynależności Białorusinów do rosyjskiego kręgu kulturowego. Nurt miał na celu dostarczenia teoretycznego podłoża "rosyjskości" ziem dawnej Rzeczpospolitej, włączonych, po rozbiorach, w granice Cesarstwa Rosyjskiego.  

III. Struktura budowy portalu zapadrus.su.

 Górne zakładki:

• "O projekcie"  - znaczenie symboliki graficznej portalu, redakcja, cele i zadania projektu zapadrus.su, informacje o publicystach i naukowcach współpracujących z portalem, wykaz realizowanych przedsięwzięć; 
• "Wydarzenia" - informacje o planowanych konferencjach historycznych, wydarzeniach z życia społeczno-kulturowego Białorusi i Rosji;
• "Aktualności" - opis przedsięwzięć, których organizatorami lub patronami jest portal zapadrus.su.

Boczne zakładki (Rozdziały tematyczne strony):

• "Kraj Zachodni" - podkategorie: historia i filozofia, religia, kultura, myśl współczesna;
• "Rosyjski świat" - podkategorie j.w.
• "Słowianie" - podkategorie j.w. 
• "Biblioteczna półka" - podkategorie: historia i filozofia, materiały źródłowe, specjalistyczne publikacje, etnografia, Białorusini i Ukraińcy, mity rosyjskiego separatyzmu, kalendarz "zapadnaruski";
• "Literatura" - podkategorie: antologia zapadnoruskiej poezji, nowe publikacje;
• "Konferencje" - wykaz konferencji naukowych z okresu ośmiu ostatnich lat (chronologicznie);
• "Partnerzy" - Czasopismo białoruskie: Nowa Niemiha Literatury, Niedziela. Gazeta duchowo-oświeceniowa, Żydowskie Centrum Poszukiwawcze z siedzibą w Mińsku. 

IV. Wizja przeszłości w ideologii zapadnorusizmu 

Generał-gubernator wileński Michaił Murawiow - rosyjski patriota i państwowiec versus     polscy powstańcy - buntownicy i bandyci

Zwolennicy ideologii zapadnorusizmu pozytywnie oceniają imperialną politykę Cesarstwa Rosyjskiego. Dr Aleksander Bendina, podczas międzynarodowej konferencji naukowej poświęconej działalności generała-gubernatora wileńskiego Michaiła Murawiewa, która miała miejsce 27 listopada 2016 roku w Mińsku, w odczytanym referacie, zaprezentował postać generał-gubernatora wileńskiego jako męża stanu, dbającego o integralność państwa rosyjskiego. Natomiast polską szlachtę określił jako "niewdzięcznych buntowników", którzy pomimo uzyskania autonomii politycznej w Królestwie Polskim, zbrojnie wystąpili przeciwko swojemu "dobroczyńcy". Działalność polskich miatieżników nie ograniczyła się do walki z regularną armią. Zapadnorusin chciał zdyskredytować powstańców przedstawiając ich jako zwyczajnych bandytów, napadających na ludność włościańską oraz księży prawosławnych

 V. Biblioteka portalu zapadrus.su

Na portalu zapadrus.su. znajduje się duży wybór rosyjskojęzycznych monografii oraz artykułów naukowych i popularnonaukowych dotyczących w szczególności XIX-wiecznych dziejów Białorusi, Ukrainy jak również dawnego obwodu białostockiego. Naukowy dorobek białoruskich czy rosyjskich historyków współczesnych nie jest powszechnie dostępny w bibliotekach i innych instytucjach kultury i nauki na terenie Polski. Należy również dodać, że polscy historycy nie przejawiają dużego zainteresowania dziejami tzw. ziem zabranych w dobie zaboru rosyjskiego. W ubiegłym roku ukazały się w Polsce tylko dwie cenne monografie poświęcone problematyce polityki caratu na ziemiach białoruskich i ukraińskich autorstwa Mikołaja Tarkowskiego: Polacy na Litwie i Białorusi pod rządami Aleksandra II, Studia historyczno-prawne, Olsztyn 2018 oraz Stanisława Wiecha, Depolonizacja Ziem Zabranych (1864-1914). Koncepcje - mechanizmy decyzyjne - realizacja, t. 1, Litwa i Białoruś. Od Murawjowa do Baranowa (1864-1868), Kielce 2018. Polscy historycy specjalizują się przeważnie w dziejach Królestwa Polskiego. Portal zapadrus.su niewątpliwie wzbogaci wiedzę badaczy dawnych Kresów Rzeczpospolitej. Na stronie znajdują się publikacje Zuzanny Sambuk oraz Anny Komzołowej, czołowych badaczek polityki rosyjskiej na terytorium zachodnich guberni. Z dorobku naukowego rosyjskich badaczy, korzystają również polscy historycy zajmujący się XIX wiekiem.

VI. Wydawnictwa źródłowe na portalu zapadrus.su

Na portalu zapadrus.su zamieszczonych zostało wiele wydawnictw źródłowych dotyczących dziejów Cesarstwa Rosyjskiego. Wszystkie pozycje są bezpłatnie dostępne dla każdego użytkownika portalu bez konieczności dodatkowej rejestracji. Z uwagi na charakter ideologiczny portalu, występuje tendencyjny dobór wydawnictw źródłowych. Z punktu widzenia mojej pracy badawczej szczególnie interesujące są wydawnictwa obejmujące XIX wiek. Można zapoznać się z upublicznioną  korespondencją urzędową generał gubernatora wileńskiego Michaiła Murawiowa, która przez dwa lata ukazywała się w konserwatywnym rosyjskim czasopiśmie Russkaja Starina. 

 

Na łamach portalu publikowane są również materiały źródłowe dotyczące dziejów Cerkwi prawosławnej na Białorusi i Ukrainie. Są to czasopisma cerkiewne np. Wiadomości Cerkiewne oraz dokumentacja wytworzona przez administrację rządową. Materiały dotyczą przeważnie polityki władz wobec duchowieństwa. I w tym przypadku specyficznym wydaje się dobór źródeł. Ze względu na konserwatywne i klerykalne poglądy publicystów portalu, Cerkiew, w świetle zamieszczonych źródeł, jest zaprezentowana jako najważniejszy fundament narodowej tożsamości rosyjskiej. Eksponowane są dokumenty związane z prześladowaniem duchowieństwa prawosławnego i wiernych na terenie Ukrainy i Białorusi w okresie Drugiej Rzeczpospolitej (np. akcja burzenia prawosławnych cerkwi na Chełmszczyźnie i Południowym Podlasiu) czy  w trakcie powstania styczniowego (zabójstwa prawosławnych duchownych przez oddziały powstańcze). Jednocześnie pomija się rolę prawosławia jako narzędzia rusyfikacji na tzw. ziemiach zabranych. 

VII. Zalety i wady portalu

Zalety	Wady
1. Bezpłatny dostęp do monografii historycznych autorstwa białoruskich rosyjskich i ukraińskich historyków, które są trudno dostępne w polskich bibliotekach i księgarniach.	1. Popularyzacja konserwatywnej ideologii zapadnorusizmu, wykluczająca jednocześnie dialog czy polemikę z innym światopoglądem.
2. Poszerzenie perspektywy poznawczej na temat dziejów wschodnich ziem dawnej Rzeczpospolitej z punktu widzenia rosyjskojęzycznych, konserwatywnych historyków, badaczy oraz publicystów.	2. Ideologiczne zaangażowanie historyków i publicystów, zamieszczających swoje artykuły oraz felietony na łamach portalu.
3. Publikowanie wydawnictw źródłowych dotyczących dziejów tzw. dawnych Kresów Rzeczpospolite.	3. Tendencyjny dobór źródeł historycznych zamieszczanych na portalu.
4. Informacje o terminarzu i programie historycznych konferencji naukowych organizowanych na terenie Białorusi i Rosji.	4. Prowadzenie portalu wyłącznie w języku rosyjskim co ogranicza jego dostępność.
5. Szeroki wybór publicystyki mogącej posłużyć do badań socjologicznych na temat pamięci społecznej oraz polityki pamięci w środowisku rosyjskich konserwatystów.	5. Brak polemicznych publikacji w odniesieniu do dominującej na portalu narracji.

Opracował: Janusz Danieluk, kierunek: historia